Turkse pizza's

In het kader van mijn studieverlof had ik een gesprek met Hans van Dolder, hij is missionair predikant in Rotterdam-Delfshaven. We hadden afgesproken in de wijk Spangen. Daar is een inloopcentrum van de kerk. Het is een wereld van verschil met Rijnsburg. Het was boeiend om gesprekken te voeren met mensen die binnen kwamen lopen. Aan de stamtafel ontstond er een gesprek tussen Hans, enkele gasten en ondergetekende. De centrale vraag was: Wat maakt een preek (en kerkdienst) missionair. Eén van de gasten (een jonge vent van Turkse komaf) maakte een rake opmerking: 'Een preek is voor mij missionair als ik mijn moslimvrienden zonder angst mee kan nemen!' Als christen had hij het te vaak meegemaakt dat hij vrienden had meegenomen naar de kerk: In deze diensten was er respectloos over moslims gesproken en daarom waren zijn vrienden afgehaakt. Ze hadden het idee dat ze al op voorhand in de hoek werden gezet en daarom was er geen openheid meer om te luisteren. Begrijpelijk.

Dat zette me aan het denken. We zijn in de kerk snel geneigd om in 'wij-zij' schema's te denken en te praten. We veroordelen bijvoorbeeld een bepaalde levensstijl en spreken daar denigrerend over terwijl we tegelijkertijd pretenderen dat iedereen welkom is. Dat botst! Ik heb me voorgenomen om op dit punt voorzichtiger te zijn in mijn diensten: Ik ga niet meer over mensen praten alsof ze er niet bij zijn in een kerkdienst! (Mag je dan geen kritiek hebben of iets dergelijks? Vast wel. Maar als respect en liefde in het spel zijn zal de kritiek niet veroordelen maar prikkelen.)

Na dit gesprek aan de stamtafel ben ik met Hans een Turkse pizza gaan eten. Ik zou willen dat dit in Rijnsburg ook mogelijk zou zijn!! Voor 1.50 euro koop je in Spangen een heerlijke Turkse pizza. Als ik in Spangen zou werken, zou ik een 'zware' dominee worden ... Na deze lunch hebben Hans en ik nog een gesprek gevoerd over inclusief of exclusief preken. Inclusief preken wil zeggen: Je probeert christenen en niet-christenen in één  preek aan te spreken. Exclusief preken wil zeggen: Je richt je in de preek op één bepaalde categorie, bijvoorbeeld niet-christenen. Ik moet zeggen: Ik voel me uitstekend thuis bij het inclusieve model. Maar dat is nog niet zo eenvoudig. Er zijn twee valkuilen: Ongemerkt richt ik me vooral op de buitenkerkelijken waardoor de boodschap te eenvoudig blijft voor christenen. Zij worden dan te weinig uitgedaagd om te groeien in hun christenzijn. En andersom: Te veel gerichtheid op gearriveerde christenen kan buitenkerkelijken het gevoel geven er niet bij te horen. (Hun vragen worden niet serieus genomen.)

Hoe ga ik een weg vinden in dit spanningsveld? Dat is een mooie vraag! Ik merk trouwens in de praktijk dat er in veel kerkdiensten niet of nauwelijks rekening wordt gehouden met gasten. Ik was gisteren als gast in de kerk en de aanwezigen werden alleen aangesproken met het woord 'gemeente'. Een gemiste kans. Ik zou graag zien dat kerken een meer missionaire gevoeligheid zouden ontwikkelen.

En ik ga ook maar eens uitzoeken waar ik in de buurt een Turkse pizza kan kopen ...

Voor de verandering

Ik ben in mijn studieverlof gedoken in het boek 'Voor de verandering' van Sake Stoppels. Ik heb het met heel veel plezier bestudeerd. Het beschrijft de uitdagingen en de weerstanden die er zijn op het gebied van veranderingen in een kerkgemeenschap. En natuurlijk heeft zo'n veranderingsproces alles te maken met de plek en de rol van de voorganger. Kortom: Hoe sta ik zelf in veranderingsprocessen en wat is mijn rol als 'leider' (om maar een managmentterm te gebruiken). Sake Stoppels geeft een paar aanwijzingen die me in de spiegel doen kijken:

• De leider is allereerst navolger. Als predikant mag ik in de eerste plaats met hart en ziel navolger van Jezus Christus zijn. Dat vraagt om toewijding en dat vraagt om een goed onderhoud van mijn eigen spirituele leven! Snel gezegd, maar ik weet best dat het er in alle drukte zo maar bij in kan schieten. Persoonlijke vraag: Wat is mijn roeping? Wat is mijn eerste liefde?
• De leider is een goed ver-staander. Het komt er op aan om goed te luisteren. 'Gezonde processen van verandering laten zich meer leiden door het verlangen van de gemeente dan door het beeld van de ideale gemeente.' Persoonlijke vraag: Ben ik bereid om echt te luisteren?
• Zelfdifferentiatie vanuit het evangelie. Zelfdifferentiatie betekent dat een voorganger vrij is zowel mee te gaan in de beweging van een geloofsgemeenschap als daar tegenin te gaan.  Het voorkomt dat een voorganger opgesloten raakt in een gemeenschap en zich alleen door verwachtingspatronen en angst laat leiden. Humor is en blijft belangrijk. Persoonlijke vraag: Wat zijn mijn drijfveren?
• Een leider heeft een visie nodig. Bill Hybels: 'Het gemeenschappelijke kenmerk van bloeiende kerken is dat ze worden geleid door mensen die de geestelijke gave van leiderschap hebben en daar iets mee doen.' Een heldere visie is daarin noodzakelijk! Persoonlijke vraag: Laat ik me leiden door mijn visie of door mijn agenda?
• Leiderschap vermeerdert niet, maar vermenigvuldigt. Het is niet de bedoeling dat een leider wat taken overdraagt, maar anderen toerust. 'De ultieme vrucht van een appelboom is niet de appel, maar een nieuwe appelboom!' Persoonlijke vraag: Stimuleer ik mensen om hun gaven te gebruiken?
• Oververantwoordelijkheid werkt niet. Veel predikanten hebben de neiging om zich voor alles verantwoordelijk te voelen. Dat is een valkuil. 'Soms bestaat leiderschap uit het afzien van actie.' Je hoeft niet alles te doen. (Dit geldt overigens niet alleen voor predikanten!) Persoonlijke vraag: Kan ik nee zeggen?

Die persoonlijke vragen houden me nog wel even bezig. Spannend proces om mee bezig te zijn ...

Computermagazine

Ben vandaag aan de slag gegaan met Tim Keller. Als je niet weet wie hij is: Hij is een predikant van een grote gemeente in New York, Manhattan. Kenmerkend voor hem is dat hij grote groepen niet-gelovigen kan boeien en prikkelen. Hij organiseert er trouwens geen aparte kerkdiensten voor, maar hij gaat er vanuit dat iedere preek gericht moet zijn op gelovigen en niet-gelovigen. Tim Keller beschrijft dat er vier mogelijkheden zijn om te preken vanuit de communicatiewetenschap. Dit schema maakt de mogelijkheden duidelijk. In optie A wordt er voor gekozen om te communiceren vanuit het perspectief van de zender en de boodschap staat centraal, etc.

                                                           Gericht op de zender

                     A. TRADITIONALIST                                                    B. MANIPULATOR

Boodschap centraal                                                                    Context centraal

                    C. PREDIKER                                                                 D. AANPASSER

                                                          Gericht op de ontvanger

Volgens Tim Keller preken veel voorgangers in optie A. Ze gaan uit van hun eigen begrippenkader en leefwereld en droppen hun boodschap (zonder zich af te vragen of dit overkomt). Vergelijk deze stijl met het lezen van een computermagazine: Als lezer/ontvanger begrijp ik (ik heb weinig verstand van computers!) er weinig van en het raakt me niet. Ik moet er erg veel moeite voor doen om er iets van te maken. Kortom: Dat zal me niet inspireren ...

 

De uitdaging van Tim Keller is: Kies voor optie C: Dat is namelijk de uitdaging van de 'contextualisatie'. Anders gezegd: We dienen de christelijke boodschap genoeg aan te passen om de cultuur binnen te gaan, maar we dienen tegelijk de cultuur voldoende te weerstaan om die uit te dagen en te veranderen! Alleen op die manier hebben we als kerk een boodschap die mensen zal prikkelen!

 

Hoe dat werkt? Volgende keer meer! Ik ga nu eerst aan de slag met een aantal praktische voorbeelden uit het boekje 'Geloven in de marge - de eerste brief aan Korinte'. Dit boekje bevat toespraken die gehouden zijn in een setting van christenen en niet-christenen. Lukt het deze sprekers om het voorstel van Tim Keller in praktijk te brengen ...

Snoepjes

Afgelopen zondag was ik in een kerk in Apeldoorn. Deze kerk heeft vanaf het begin de bewuste keuze gemaakt om er te zijn voor mensen die niet of anders geloven. Ik wilde wel eens meemaken wat daarvan de consequenties waren voor hun samenkomsten. (Ik was al eerder in gesprek geweest met de voorganger van deze gemeente.) Met een paar trefwoorden zal ik proberen om het duidelijk te maken:

• Gastvrijheid! Deze kerk is het toppunt van gastvrijheid. Het begon al toen ik aan kwam rijden: Er waren parkeerwachters die me een plekje wezen waar ik kon parkeren. Na binnenkomst kreeg ik een kop koffie aangeboden. En wat ik nog nooit heb meegemaakt: Er stonden in de kerkzaal kleine bakjes met snoep voor de kinderen!! Deze gastvrijheid bleef zichtbaar door de dienst heen: Zonder schroom werden gasten welkom geheten: Je moest je vrij voelen om alles maar eens mee te maken zonder enige verplichting om mee te moeten doen, bijvoorbeeld met het zingen.
• Eigentijds! De stijl van de dienst is super eigentijds. De muziek stond als een huis en de kwaliteit van de band was goed. Moderne gospelsongs en opwekking stonden op het programma. (Er werden overigens maar 5 liederen gezongen.) Uiteraard een goede beamerpresentatie tijdens de dienst en een programmaboekje met een prachtige lay-out. Deze kerk gaat voor uitmuntendheid. Ik was onder de indruk.
• Relevantie! Er wordt aansluiting gezocht bij moderne mensen die op zoek zijn naar de betekenis van het evangelie in hun leven. In deze dienst werd deze aansluiting gezocht met behulp van een lied van Ilse de Lange: Miracle. (http://www.youtube.com/watch?v=ufOGzW761d8) Dit lied gaat over geheimen en de vraag was: Op welke manier beïnvloeden geheimen jouw leven? Wat zegt de bijbel over geheimen en over hun vermogen om ons in de greep te houden? Waar kun je vrijheid vinden? In de toespraak speelde Psalm 32 een uitdagende rol. Er was geen vaagheid te bespeuren ...

Natuurlijk zou er veel meer te zeggen zijn. Kritische punten zijn er ook te vinden. Maar ik weet wel dat de 70 minuten voorbij gevlogen zijn en dat ik nog steeds nadenk over de dingen die ik gehoord heb! (Het lijkt me trouwens ook een mooie insteek voor catechisaties: Aan de hand van Ilse de Lange, Nick en Simon en anderen op zoek gaan naar de kracht van de bijbel!) Eigentijds en bijbelgericht hoeven elkaar niet te bijten!

Ik heb trouwens ook een snoepje gepakt!

Hartje Rotterdam

In deze weken bezoek ik met regelmaat kerken die wat mij betreft opvallend pionieren! Op veel plaatsen in Nederland is de kerk in een minderheidspositie terecht gekomen. Er zijn dan kort gezegd twee keuzes mogelijk: 1. 'Het is zoals het is. We veranderen niets. We dragen alleen zorg voor elkaar.' 2. 'We stellen elkaar de vraag: Hoe kunnen we in deze nieuwe context een prikkelende kerk zijn?' Het zal je niet verbazen dat mijn voorkeur uitgaat naar de tweede optie. En daarom bezoek ik kerken die hier werk van maken. Ik wil me door hen laten inspireren.

Zo was ik op bezoek bij een kerk in een achterstandswijk in Rotterdam. Een compleet andere wereld dan de Hofstraat in Rijnsburg. Echt heel anders. Allerlei nationaliteiten en culturen komen er samen (en botsen soms met elkaar). Deze kerk had een duidelijke keuze gemaakt: We zijn er voor iedereen in deze wijk en dat betekent dus ook dat we ons openstellen voor al deze nationaliteiten en culturen!

Een duidelijke aanpassing aan de context. En het werkt: Ik heb nog nooit zoveel verschillende mensen bij elkaar gezien. Een prachtig gezicht. Dat was overigens niet zo maar. Deze kerk was bereid geweest haar gevestigde Nederlandse patronen los te laten: De voertaal was engels geworden en de muziek had een divers karakter gekregen. De preek ging heel duidelijk over de uitdaging om christen te zijn in deze tijd en deze wijk.

Petje af! Er was één minpuntje: Aan de deur werd ik vriendelijk welkom geheten. Maar in de kerkzaal werd ik door niemand aangesproken. Iedereen was al met iemand in gesprek. Ik voelde me behoorlijk alleen staan en dat is een ongemakkelijk gevoel.

Ik nam me voor om in Rijnsburg altijd op iemand toe te stappen die alleen staat in de kerk! Ik heb dat afgelopen zondagavond gelijk in praktijk gebracht bij een Boeketdienst. Na afloop stond een donkere man in de hal van de kerk te wachten. Ik ben naar hem toegegaan en hij bleek uit Nigeria te komen! Leuk gesprekje volgde ...

Vraag die ik meeneem in mijn studieverlof: Op welke manier beïnvloedt de context in Rijnsburg mijn preken en mijn werken: Kom ik dicht bij mensen? Is het herkenbaar? Of blijf ik te algemeen? Een spannende vraag, deze zogenaamde contextualisatie ...

Studieverlof

'Prettige vakantie!' Dat werd me vanmiddag nog toegewenst in de boekhandel. Ik moest er eigenlijk wel om lachen. Wat moet je nou met een dominee die studieverlof heeft. Dat klinkt voor veel mensen als een soort veredelde vakantie in de oren.
Maar het is wel degelijk anders! Zes weken krijg ik de tijd om me te richten op studie, bezinning, training en reflectie. Ik ben daar ontzettend blij mee en voel me bevoorrecht. Ik ben ondertussen anderhalf week onderweg en heb me voorgenomen om af en toe te bloggen. Dan kan iedereen meelezen in de dingen die er voor mij zijn uitgesprongen.
Ik vind dit een leuk experiment. Spannend ook wel. Zou er uberhaupt belangstelling voor zijn? Ik ga het ontdekken!!